Raporda, mevcut yapının yalnızca ticari bir konu olmaktan çıkarak yapısal bir ekonomi meselesine dönüştüğü vurgulandı.
Perakende Sistemi Yapısal Dönüşüm Geçiriyor
Araştırmada, yıllardır çıkarılamayan Perakende Yasası nedeniyle özellikle gıda odaklı zincir marketlerin kontrolsüz biçimde büyüdüğü belirtildi. Bu büyümenin piyasa yapısını büyük şirketler lehine yoğunlaştırdığı ve yerel esnafın rekabet gücünü zayıflattığı ifade edildi.
Türkiye genelinde yaşanan bu dönüşümün en somut örneklerinden birinin Eskişehir olduğu kaydedildi.
Aynı Caddeye Birden Fazla Market
ESGO raporuna göre, son 20 yılda perakende sektörü büyük ölçüde zincirleşti. Merkezi satın alma sistemleri ve hızlı şubeleşme stratejileri, küçük işletmelerden birçok meslek grubuna kadar geniş bir etki alanı oluşturdu.
Raporda, mevcut sistemde mağaza yoğunluğuna ilişkin sınırlamaların bulunmaması, ürün çeşitliliği ve çalışma saatleri konusunda net düzenlemelerin olmaması gibi unsurların “kontrolsüz büyümeyi” tetiklediği belirtildi.
Eskişehir’de 626 Zincir Market
Araştırmanın Eskişehir bölümünde yer alan veriler dikkat çekti. Buna göre kentte faaliyet gösteren gıda merkezli zincir market sayısı 2026 itibarıyla 626’ya ulaştı.
Bu marketlerin 595’inin vergi kaydının Eskişehir dışında olduğu, yalnızca 31’inin şehir içinde kayıtlı bulunduğu ifade edildi. Bu durumun, kentte yaratılan ekonomik değerin büyük kısmının şehir dışına aktarıldığını gösterdiği vurgulandı.
Yerel Ekonomiye Geri Dönmeyen Değer
Raporda, Eskişehir’de üretilen ekonomik değerin önemli bölümünün yerel ekonomiye yeterince geri dönmediği değerlendirmesi yapıldı. Bu durumun kent ekonomisinde dengesizlik oluşturduğu belirtildi.
Saha görüşlerine de yer verilen çalışmada, zincir marketlerin birçok sektörü doğrudan etkilediği, küçük esnafın ise rekabet baskısı altında kaldığı ifade edildi.
Tartışma Sadece Market Sayısıyla Sınırlı Değil
ESGO araştırmasında, meselenin yalnızca market sayısı olmadığı özellikle vurgulandı. Asıl sorunun yapısal olduğu belirtilerek şu başlıklara dikkat çekildi:
Perakende mevzuatındaki boşluklar
Vergi gelirlerinin merkezileşmesi
Yerel esnafın zayıflaması
Mahalle ekonomisinin küçülmesi
Piyasanın birkaç büyük oyuncuda yoğunlaşması
Raporda ayrıca zincir marketlerin oluşturduğu altyapı, trafik ve çevresel yükün yerel yönetimler üzerinde ek maliyet oluşturduğu ifade edildi.
“Daha Dengeli Bir Perakende Sistemi Gerekli”
Çalışmanın çözüm önerileri bölümünde Perakende Yasası’nın bir an önce çıkarılması gerektiği belirtildi. Ayrıca şu öneriler sıralandı:
Mağaza yoğunluğuna sınırlama getirilmesi
Ürün çeşitliliğinin düzenlenmesi
Yerel üreticinin desteklenmesi
Sosyal sorumluluk yükümlülüklerinin artırılması
Vergi gelirlerinin yerelde güçlendirilmesi
Haksız fiyat denetimlerinin sistematik hale getirilmesi
Sonuç: Sorun Yapısal
Raporun sonuç bölümünde ise zincir marketlerin varlığının değil, kontrolsüz ve dengesiz büyüme modelinin sorun oluşturduğu vurgulandı. Çalışmada, düzenleyici mekanizmalar güçlendirilmediği takdirde uzun vadede rekabetin zayıflayabileceği ve yerel ekonominin daha kırılgan hale gelebileceği uyarısı yapıldı.
